1. Rozpalanie ognia. Ogień był i jest nadal nieodłącznym argumentem cywilizacyjnego rozwoju ludzkości. Chociaż Homo sapiens ognia nie musiał wynaleźć, bo o to zadbała sama nieożywiona przyroda, to jednak za pierwszy wielki sukces naszego gatunku należy uznać opanowanie sztuki rozpalania ognia, tak dla przygotowania łatwo przyswajanego pokarmu, jak i zapewnienia ciepła, a nawet ochrony przed drapieżnikami. Dzięki łatwo trawionemu mięsnemu pokarmowi Homo sapiens mógł przeznaczyć dużo energii na wyewoluowanie najsprawniejszego w historii Ziemi mózgu.
2. Łuk. Wynaleziona w różnych miejscach na Ziemi w epoce narzędzi kamiennych (przed ponad 60 tys. lat) dalekosiężna broń była dla naszych praprzodków narzędziem do zdobywania mięsa. Przede wszystkim jednak stała się wojennym orężem, zarówno dla piechurów jak i konnicy.
3. Igła. Dzięki wynalezieniu igły z oczkiem (około 40 tys. lat temu) nastąpił wielki postęp w sporządzaniu ubrań (na początku ze skór). Umożliwiło to przetrwanie i rozprzestrzenianie się Homo sapiens na nowe obszary nawet w zimnym klimacie ostatniej epoki lodowcowej. Współcześnie cienka igła z wewnętrznym kanalikiem szczyt swojego zastosowania osiągnęła w medycynie.
4. Rolnictwo. Po ustąpieniu ostatniej epoki lodowcowej, w różnych miejscach na Ziemi (12-5 tys. lat p.n.e.) wynaleźliśmy rolnictwo (i hodowlę zwierząt). Najwcześniej na Bliskim Wschodzie, w obszarze tzw. Żyznego Półksiężyca. Tam, pierwszej połowie IV tysiaclecia p.n.e., Sumerowie wynaleźli pług umożliwiający efektywne przygotowanie roli pod zasiew zboża. Rolnictwo zapewniło i nadal zapewnia dynamiczny rozwój ludzkiej populacji. Mamy nawet nadprodukcję żywności, ale niestety, dostęp do niej jest nierówny, a jednocześnie zachodzi jej wielkie marnotrawstwo.
5. Koło. Wynaleźli je w IV tysiącleciu p.n.e. także Sumerowie. Usprawniło ono najpierw wykonywanie naczyń glinianych, a przez następne tysiąclecia stało się podstawą transportu kołowego wszelkich pojazdów naziemnych, a także samolotów.
6. Metalurgia. Najpierw epoka brązu (mniej więcej 3,4-1 tys. lat p.n.e.); charakteryzowała się wytwarzaniem cennych narzędzi, broni i naczyń. Następnie epoka żelaza (od ponad 1 tys. lat p.n.e.). Powszechna dostępność rud żelaza pozwoliła przede wszystkim na rozwój potencjału militarnego Homo sapiens, a następnie doprowadziła w XIX wieku do narodzin rewolucji przemysłowej. Fundamentalną rolę odegrała tu energia wody, a później pary wodnej. Nastąpił potężny przepływ siły roboczej ze wsi do miast i rozwój urbanizacji. Na epokę żelaza, a właściwie stali w drugiej połowie XX wieku nałożyła się epoka plastiku.
7. Pismo. Najpierw (od około 4 tys. lat p.n.e.) pismo symboliczne (piktogramy, ideogramy), a następnie klinowe i hierograficzne (3,5-3 tys. lat p.n.e.). Ukoronowaniem rozwoju pisma były wynalezione przez Fenicjan znaki alfabetyczne (około 1,2 tys. lat p.n.e.). Z kolei ukoronowaniem techniki pisania była prasa drukarska z zestawem ruchomych czcionek (Johanes Gutenberg, około 1450 roku n.e.). Przepisywanie ksiąg zastąpione zostało ich drukiem, co pozwoliło na szerokie upowszechnianie informacji i osiągnieć nauki.
8. Matematyka; cyfry liczby i działania na nich oraz systemy liczenia. Początków należy szukać na obszarze Mezopotamii w świecie Sumerów, którzy już przed 4-5 tysiącami lat opracowali sześćdziesiątkowy system liczenia (znanym dzisiaj reliktem jest „kopa jaj”). Niezwykle ważne dla doskonalenia liczenia i całej matematyki okazało się wynalezienie zera. Szczytem osiągnięć matematyki okazał się jednak system dwójkowy (binarny), za którego sprawą stworzyliśmy nasz nowy, cyfrowy świat wirtualny.
9. Proch. Ten materiał wybuchowy wynaleziony został przez chińskich alchemików (IX wieku) przez przypadek. Początkowo miał zastosowanie rozrywkowe w pokazach sztucznych ogni. Szybko wykorzystano go jednak jako oręż wojenny do miotania pocisków.
10. Elektryczność. Elektryczności człowiek nie wymyślił, a jedynie odkrył i coraz lepiej poznawał. Zjawisko elektryczności znane było od VI wieku p.n. (bursztyn po grecku to elektron). Wielkim osiągnieciem cywilizacyjnym było jednak opracowanie urządzeń do wytwarzania energii elektrycznej oraz pozwalających na jej szerokie wykorzystanie. Tu na pierwsze miejsce wysuwają się techniczne wynalazki Nikoli Tesli (pod koniec XIX i na początku XX wieku). Jego opracowania dotyczące technologii prądu przemiennego zrewolucjonizowały rozwój przemysłu, doprowadziły do narodzin nowoczesnych urządzeń, jak również bardzo poprawiły komfort naszego codziennego życia, czego symbolem może być światło elektryczne czy telefonia. Energia elektryczna pożera jednak ogromne ilości paliw kopalnych – ropę naftową i gaz ziemny, które są nieodnawialne.
11. Technologia chemiczna. Oparta jest również o wykorzystywanie surowców kopalnych, głównie ropy naftowej. Od drugiej połowy XX wieku dostarcza nam materiałów tekstylnych, konstrukcyjnych, nawozów sztucznych, środków ochrony roślin, a także leków. Niestety równocześnie produkty chemiczne zatruwają środowisko, w którym żyjemy i żywność, którą konsumujemy. Produkcja plastiku na ogromną skalę sprawiła, że żyjemy teraz w epoce plastikowych śmieci.
12. Energia jądrowa. Jakże krańcowe jest zastosowanie opracowanej w połowie XX wieku technologii uzyskiwania ogromnej ilości energii zawartej w atomach ziemskiej materii. Najpierw bomby atomowe zrzucone na Hiroszimę i Nagasaki, które przybliżyły zakończenie II Wojny Światowej. Następnie pozyskiwanie energii w elektrowniach atomowych. Teraz prace nad pozyskiwaniem jeszcze większej energii na wzór procesów zachodzących w Słońcu; w reakcji syntezy termojądrowej.
13. Podbój kosmosu. Zajęcie wszystkich obszarów ziemskich nie wystarcza nam; po oderwaniu się od Ziemi (lotnictwo), w drugiej połowie XX wieku rozpoczęliśmy podbój kosmosu. To nie tylko poznawanie Wszechświata; w grę wchodzi pozyskiwanie surowców, dominacja militarna, a nawet wyprowadzka na inną planetę. To ostatnie nawet rozumiem – na Ziemi jest nam już za ciasno, surowce kopalne niedługo wyczerpią się, a „daną nam od Boga” ziemską przyrodę niemiłosiernie niszczymy. Kto chce, niech matkę Ziemię opuszcza; kiedy? Dziękuję; ja zostaję.
14. Stworzenie alternatywnego świata cyfrowego. Homo sapiens uznał swój świat biologiczny za niewystarczający i stworzył sobie świat wirtualny. Uznał też swój najdoskonalszy na Ziemi mózg za niewystarczająco doskonały; postanowił stworzyć mózg maszynowy i powołał do „życia” cyfrową sztuczną inteligencję (Artificial Intelligence, AI). Nie zastanowił się jednak, jaką przyszłość gotuje następnym pokoleniom. Przy niewątpliwych pozytywnych osiągnięciach sztucznej inteligencji, już nasze pokolenie odczuwa wielkie zagrożenia wynikające z utraty miejsc miejsc pracy oraz celowego, niekontrolowanego używania AI w ataku człowieka na drugiego człowieka. I zagrożenie największe – doskonalenie algorytmów sztucznej inteligencji w kierunku jej samodzielności (maszynowe roboty czy autologiczne pojazdy to niewinne przykłady) prowadzi wprost do przekraczania przez AI granic, które powinien postawić człowiek. Granic nie stawia, bo niektórzy decydenci wręcz świetnie się bawią przy uzyciu AI, a co najmniej dwóch dominujących i konkurujących w jej rozwoju twórców realizuje morderczy dla ludzkości wyścig (bez opamiętania).
Podsumowanie
Wszystkie wynalazki i odkrycia, jakie są dziełem człowieka, są efektem życia społecznego Homo sapiens. Pojedynczy człowiek, żyjący w odosobnieniu, ograniczyłby się prawdopodobnie do stworzenia tylko najbardziej podstawowych warunków zapewniających przeżycie. Ale już życie w niewielkiej grupie rodzinnej czy plemiennej uruchamiało ludzką pomysłowość do szukania usprawnień i poprawy warunków wspólnego bytowania. Wspólnota jest motoryczną siłą napędzającą ludzką aktywność twórczą, ale także umożliwiła podział zadań i głęboką specjalizację.
Jest jednak jeszcze druga strona medalu w społecznym rozwoju Homo sapiens. To Egocentryzm. Zaistniał brak wzajemnego poszanowania drugiego człowieka, brak szacunku dla Ziemi i jej przyrody. „Religia” zdobywania, przekraczania granic, dominacji, bogacenia się, konsumpcjonizmu, posiadania, braku umiaru. Czy to właśnie egocentryzm jest motorem wszystkich ludzkich osiągnięć? Egocentryzm można utożsamiać z antropocentryzmem. Zaproponowana została nawet hipoteza/teoria, że na Ziemi mamy obecnie geologiczną(?) epokę antropocenu.